FETİHMESCİDİM
25.10.2008, 23:06
Soru : Üzerine farz olan hac vazifesini yerine getirmiş olan kimselerin birden fazla kere hacca gitmeleri doğru mudur? Görevli oldukları için veya bir kimseye mahrem olarak eşlik edecekler ve bedel haccını yerine getirecekler dışında bu kimselerin birden fazla hacca gitmelerini, özellikle ekonomik krizin yaşandığı, açlık ve susuzluğun aşırı derecede çekildiği günümüzde doğru bulmuyorum. Bu insanların hacca gideceklerine, söz konusu masraflarını hayır hasenata aktarmaları daha doğru olmaz mı? Bu konudaki düşüncelerinizi öğrenebilir miyiz?
Cevap: Bismillahirrahmanirrahim
Bu tarz sorular çok defa dillendirilmektedir. Bunu soranlar içinde sizin gibi samimi olanlar olduğu gibi, maalesef başka amaçları güdüp gerçek niyetlerini sevimli, masumane nedenler ile gizleyenler de bulunmaktadır.
Bu, günümüzde yaygınlaştırılan bir anlayıştan kaynaklanan soru gibi geliyor. Ne yazık ki din ve diyanet ile uzaktan–yakından ilgisi olmayan insanlar, hacca gitmenin döviz kaybına sebep olduğu, onun Araplara para yedirmekten başka bir şey olmadığını söylüyorlar ve belki de bazı Müslümanlar bu sözlerden etkileniyorlar.
Şunu aklımızdan çıkarmamalıyız: Bir şey hakkında yorum yaparken, bir kimseyi eleştirirken şartları kendi açımızdan değerlendirmemeliyiz. Bu bizi yanlışa götürebilir.
Bu konuda olduğu gibi, bir kimseyi birden fazla defa hacca gitmiş-gidiyor diye eleştirmek, sanki bir haram işliyormuş gibi suçlamak doğru değildir. Bir kimse farz olan zekâtını eda ettikten, fıtır sadakasını ve diğer hayır hasenatını yaptıktan, kurbanını kestikten sonra zenginliğini, maddi imkânını helal yollarda dilediği şekilde tasarruf edebilir. Böyle bir kimse dilerse tekrar tekrar hacca veya umreye gidebilir yahut bu yolda harcayacağı parayı burs olarak verebilir, evlenemeyenleri evlendirebilir. Kimse bu konuda bu kimseyi tasarrufundan dolayı suçlayamaz. Kendi düşüncesini, kendi doğrusunu dinin doğrusuymuş gibi göstermeye kimsenin hakkı yoktur.
Birden fazla defa haccetmenin dini hükmüne gelecek olursak:
Birden fazla haccetmek farz olmadığı gibi sünnet de değildir.
Bazı durumlarda birden fazla hac yapmak gerekebilir. Adak haccı ve bozulan bir nafile haccı kaza etmek gibi.
Elbette hac tekrar tekrar yapılabilir. İmkân sahibi olanların yapması da lazımdır. Çünkü Ebu Said el-Hudrî (R.A.)den rivayete göre Resûlullah (S.A.V.) Efendimiz, ALLAH Tealâ’nın şöyle buyurduğunu bildirdi:
“Şüphesiz, bedenine sıhhat ve afiyet verdiğim, geçimini de geniş kıldığım bir kul, beş yıl geçer de bana gelmezse elbette hayır ve bereketten mahrumdur.”[1] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftn1)
Bu hadis-i şeriften sonra oldum olalı şu soruyu ve şu soruyu soranları anlayamamışımdır: “Niçin tekrar tekrar hacca ve umreye gidiyorsunuz? O parayı falan yere verseniz daha iyi olmaz mı?”
Tat alma duygusunu yitirmiş birisine balın lezzetini nasıl anlatabilirsiniz? Görme duygusunu yitirmiş birine Cennet gibi bir yeri nasıl tarif edebilirsiniz? Kulağı duymayan birisine insanı mest eden ulvî sadâyı nasıl hissettirebilirsiniz? Aküsü biten bir araba çalışabilir mi? Kirli elbiseyi ve vücudu yıkama ihtiyacı duymaz mısınız?
Hacca veya umreye tekrar tekrar gidişi tenkit edenlere şunu söylemek isterim: Deniz kenarında veya başka bir yerde “tatil” yapmanın maliyetini hesaplayın, bir de haccın veya umrenin. Haccın veya umrenin maliyetinin çok daha düşük olduğunu görürsünüz.
Hacca veya umreye giden kardeşlerimize tavsiyemiz şudur: Lüks otellerde konaklayıp, açık büfe yemek yiyerek “lüks tarifeye” dâhil olmak yerine, o tarzda bir kişinin harcayacağı parayla aile fertlerinden veya arkadaşlarından bir-iki kişiyi daha götürmek. Ta ki onlar da o manevî güzellikleri görsünler, o mübarek beldenin kokusunu duysunlar, oradaki nurânî haletten istifade etsinler, feyz alsınlar...
Birden fazla hacca gitmek, nafiledir. Nafile, hiçbir emir ve mecburiyet olmadan kulun kendi isteğiyle yaptığı bir takım iyi işlerdir. Fakat bu nafilenin farz ve vacibin hakkına tecavüz etmemesi ve onların ihmaline sebep olmaması gerekir. Böyle olduğu takdirde nafile olmaktan çıkar ve haram haline gelir. Çünkü dinde şart olan, farz, vacip, sünnet ve nafileyi, vazifelerin ehemmiyet derecelerini bilmek ve onları bu sıraya göre işlemektir. Bu itibarla birden fazla olarak hacca gitmek isteyen bir Müslüman, bu hareketin diğer vazifelerini aksatıp aksatmadığına, bu paranın dine hizmet için daha verimli bir yere bağış edilmesinin mümkün olup olmadığına dikkat etmelidir. Çünkü nafile olarak hacca gitmektense, o parayı Müslümanların ihtiyaçlarına ve umumun faydasına harcamanın daha efdal olduğuna dair verilmiş müteaddit fetvalar da bulunmaktadır.
Kendi memleketinin en zaruri ihtiyaçlarına ve en hayati davalarına bir kuruş veremeyen, hatta zekâtı bir takım hilelerle veren bir insanın her sene hacca gitmesi, din için olmaktan ziyade nefis için yapılmış bir hareket olur. Kendi nefsanî arzularımızı tatmin için yaptığımız her hareket iyi bir görünüşe de sahip olsa ibadet değildir. Böyleleri Allah huzurunda sevap ve mükâfat yerine, harp meydanından kaçanların uğrayacakları cezayla karşı karşıya kalacaklardır. Çünkü mürüvveti olmayanın takvası makbul değildir.
Unutmayalım, Rabbimiz bizi bizden daha iyi bilmektedir.
Bu nedenle kişileri anlamadan, yalnızca dış sebeplere bakıp eleştirmeyelim. Zaten gösteriş için defalarca hacca gidenlerin ellerine geçecekleri sadece turistik bir geziden fazlası değildir.
Enes b. Malik (R.A.) den rivayete göre Resûlullah (S.A.V.) Efendimiz:
“Kıyamete yakın ümmetimin zenginleri, sadece seyr ü safa niyetiyle hac yapacaklardır. Bir bakıma Londra ve Paris’e eğlenmeye gitmeyip, hicaza gezmeye gideceklerdir. Ümmetimin orta sınıfı, ticaret niyetiyle hac yapacaklardır. Ticaret malını buradan oraya götürecek, oradan da buraya getireceklerdir. Fakirler de dilenmek için hacca gideceklerdir. Ulema ise riya ve şöhret için hac yapacaklardır. Yani falan hoca efendi beş defa, filan hoca efendi on defa hac yaptı, desinler diye hac yapacaklardır.”[2] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftn2) buyurmuştur.
İkinci defa hacca gitmek, umre yapmak tüm hacca gidenlerin gönül arzularıdır. Çünkü bu insanın hayatta ulaşacağı en büyük saadettir ve bunu ancak yaşayanlar bilir. O mekânlara tekrar gitmeyi istemek, o duyguları tekrar yaşamayı istemek suç olamaz. Gidip gelmeden bence bu tip yorumlarda bulunmayalım.
Gitmeyen bir defa, giden bin defa yanarmış. Haccımızı ve tüm ibadetlerimizi samimi niyetlerle yaşamayı Allah Teala herkese nasip etsin.
[1] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftnref1) İbn Hıbban; Hac: No:3703; 9/16, Beyhekî,, Sünen-i Kübra; Hac: No: 10529; 8/84 Abdürrezzak, Musannef, No: 8826, 5/13
[2] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftnref2) Deylemi, Firdevs, No:8689, 5/444.
MEHMET TALU HOCAEFENDİ
Cevap: Bismillahirrahmanirrahim
Bu tarz sorular çok defa dillendirilmektedir. Bunu soranlar içinde sizin gibi samimi olanlar olduğu gibi, maalesef başka amaçları güdüp gerçek niyetlerini sevimli, masumane nedenler ile gizleyenler de bulunmaktadır.
Bu, günümüzde yaygınlaştırılan bir anlayıştan kaynaklanan soru gibi geliyor. Ne yazık ki din ve diyanet ile uzaktan–yakından ilgisi olmayan insanlar, hacca gitmenin döviz kaybına sebep olduğu, onun Araplara para yedirmekten başka bir şey olmadığını söylüyorlar ve belki de bazı Müslümanlar bu sözlerden etkileniyorlar.
Şunu aklımızdan çıkarmamalıyız: Bir şey hakkında yorum yaparken, bir kimseyi eleştirirken şartları kendi açımızdan değerlendirmemeliyiz. Bu bizi yanlışa götürebilir.
Bu konuda olduğu gibi, bir kimseyi birden fazla defa hacca gitmiş-gidiyor diye eleştirmek, sanki bir haram işliyormuş gibi suçlamak doğru değildir. Bir kimse farz olan zekâtını eda ettikten, fıtır sadakasını ve diğer hayır hasenatını yaptıktan, kurbanını kestikten sonra zenginliğini, maddi imkânını helal yollarda dilediği şekilde tasarruf edebilir. Böyle bir kimse dilerse tekrar tekrar hacca veya umreye gidebilir yahut bu yolda harcayacağı parayı burs olarak verebilir, evlenemeyenleri evlendirebilir. Kimse bu konuda bu kimseyi tasarrufundan dolayı suçlayamaz. Kendi düşüncesini, kendi doğrusunu dinin doğrusuymuş gibi göstermeye kimsenin hakkı yoktur.
Birden fazla defa haccetmenin dini hükmüne gelecek olursak:
Birden fazla haccetmek farz olmadığı gibi sünnet de değildir.
Bazı durumlarda birden fazla hac yapmak gerekebilir. Adak haccı ve bozulan bir nafile haccı kaza etmek gibi.
Elbette hac tekrar tekrar yapılabilir. İmkân sahibi olanların yapması da lazımdır. Çünkü Ebu Said el-Hudrî (R.A.)den rivayete göre Resûlullah (S.A.V.) Efendimiz, ALLAH Tealâ’nın şöyle buyurduğunu bildirdi:
“Şüphesiz, bedenine sıhhat ve afiyet verdiğim, geçimini de geniş kıldığım bir kul, beş yıl geçer de bana gelmezse elbette hayır ve bereketten mahrumdur.”[1] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftn1)
Bu hadis-i şeriften sonra oldum olalı şu soruyu ve şu soruyu soranları anlayamamışımdır: “Niçin tekrar tekrar hacca ve umreye gidiyorsunuz? O parayı falan yere verseniz daha iyi olmaz mı?”
Tat alma duygusunu yitirmiş birisine balın lezzetini nasıl anlatabilirsiniz? Görme duygusunu yitirmiş birine Cennet gibi bir yeri nasıl tarif edebilirsiniz? Kulağı duymayan birisine insanı mest eden ulvî sadâyı nasıl hissettirebilirsiniz? Aküsü biten bir araba çalışabilir mi? Kirli elbiseyi ve vücudu yıkama ihtiyacı duymaz mısınız?
Hacca veya umreye tekrar tekrar gidişi tenkit edenlere şunu söylemek isterim: Deniz kenarında veya başka bir yerde “tatil” yapmanın maliyetini hesaplayın, bir de haccın veya umrenin. Haccın veya umrenin maliyetinin çok daha düşük olduğunu görürsünüz.
Hacca veya umreye giden kardeşlerimize tavsiyemiz şudur: Lüks otellerde konaklayıp, açık büfe yemek yiyerek “lüks tarifeye” dâhil olmak yerine, o tarzda bir kişinin harcayacağı parayla aile fertlerinden veya arkadaşlarından bir-iki kişiyi daha götürmek. Ta ki onlar da o manevî güzellikleri görsünler, o mübarek beldenin kokusunu duysunlar, oradaki nurânî haletten istifade etsinler, feyz alsınlar...
Birden fazla hacca gitmek, nafiledir. Nafile, hiçbir emir ve mecburiyet olmadan kulun kendi isteğiyle yaptığı bir takım iyi işlerdir. Fakat bu nafilenin farz ve vacibin hakkına tecavüz etmemesi ve onların ihmaline sebep olmaması gerekir. Böyle olduğu takdirde nafile olmaktan çıkar ve haram haline gelir. Çünkü dinde şart olan, farz, vacip, sünnet ve nafileyi, vazifelerin ehemmiyet derecelerini bilmek ve onları bu sıraya göre işlemektir. Bu itibarla birden fazla olarak hacca gitmek isteyen bir Müslüman, bu hareketin diğer vazifelerini aksatıp aksatmadığına, bu paranın dine hizmet için daha verimli bir yere bağış edilmesinin mümkün olup olmadığına dikkat etmelidir. Çünkü nafile olarak hacca gitmektense, o parayı Müslümanların ihtiyaçlarına ve umumun faydasına harcamanın daha efdal olduğuna dair verilmiş müteaddit fetvalar da bulunmaktadır.
Kendi memleketinin en zaruri ihtiyaçlarına ve en hayati davalarına bir kuruş veremeyen, hatta zekâtı bir takım hilelerle veren bir insanın her sene hacca gitmesi, din için olmaktan ziyade nefis için yapılmış bir hareket olur. Kendi nefsanî arzularımızı tatmin için yaptığımız her hareket iyi bir görünüşe de sahip olsa ibadet değildir. Böyleleri Allah huzurunda sevap ve mükâfat yerine, harp meydanından kaçanların uğrayacakları cezayla karşı karşıya kalacaklardır. Çünkü mürüvveti olmayanın takvası makbul değildir.
Unutmayalım, Rabbimiz bizi bizden daha iyi bilmektedir.
Bu nedenle kişileri anlamadan, yalnızca dış sebeplere bakıp eleştirmeyelim. Zaten gösteriş için defalarca hacca gidenlerin ellerine geçecekleri sadece turistik bir geziden fazlası değildir.
Enes b. Malik (R.A.) den rivayete göre Resûlullah (S.A.V.) Efendimiz:
“Kıyamete yakın ümmetimin zenginleri, sadece seyr ü safa niyetiyle hac yapacaklardır. Bir bakıma Londra ve Paris’e eğlenmeye gitmeyip, hicaza gezmeye gideceklerdir. Ümmetimin orta sınıfı, ticaret niyetiyle hac yapacaklardır. Ticaret malını buradan oraya götürecek, oradan da buraya getireceklerdir. Fakirler de dilenmek için hacca gideceklerdir. Ulema ise riya ve şöhret için hac yapacaklardır. Yani falan hoca efendi beş defa, filan hoca efendi on defa hac yaptı, desinler diye hac yapacaklardır.”[2] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftn2) buyurmuştur.
İkinci defa hacca gitmek, umre yapmak tüm hacca gidenlerin gönül arzularıdır. Çünkü bu insanın hayatta ulaşacağı en büyük saadettir ve bunu ancak yaşayanlar bilir. O mekânlara tekrar gitmeyi istemek, o duyguları tekrar yaşamayı istemek suç olamaz. Gidip gelmeden bence bu tip yorumlarda bulunmayalım.
Gitmeyen bir defa, giden bin defa yanarmış. Haccımızı ve tüm ibadetlerimizi samimi niyetlerle yaşamayı Allah Teala herkese nasip etsin.
[1] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftnref1) İbn Hıbban; Hac: No:3703; 9/16, Beyhekî,, Sünen-i Kübra; Hac: No: 10529; 8/84 Abdürrezzak, Musannef, No: 8826, 5/13
[2] (http://www.istikamet.eu/newthread.php?do=newthread&f=164#_ftnref2) Deylemi, Firdevs, No:8689, 5/444.
MEHMET TALU HOCAEFENDİ